|
آشنايي با مکانيزم اجرايي انتشار اوراق مشارکت و صکوک شهرداري ها
(با تمرکز بر قانون برنامه توسعه)
اوراق مشارکت در اصطلاح علم اقتصاد، اوراق بهاداري است که توسط دولت، شهرداري و شرکت هاي دولتـي و خصوصي براي تامين اعتبار طرح هاي عمراني منتشر ميگردد. تفاوت اوراق مشارکت و اوراق قرضه در اين است که در اوراق مشارکت وجوه دريافتي الزاما می بایست در طرح هاي مشخص از قبل تعیین شده به کار گرفته شود، اما در اوراق قرضه براي وام گيرنده محدوديت خاصي ايجاد نميگردد. به همین دلیل نیز انتشار اوراق قرضه در ایران به دلیل مغایرت با شرع مجاز نیست.
در ایران پس از تصويب قانون عمليات بانکي بدون ربا در شهريور 1362، علاوه بر عمليات بانکداري متعارف، بهره گيري از ساير ابزارهاي ربوي نيز ممنوع و بدين ترتيب پرونده استقراض عمومي از طريق انتشار اوراق قرضه بسته شد. با اعلام ممنوعيت انتشار اوراق قرضه، کارشناسان فقهي و مالي به طراحي ابزارهاي مالي اسلامي جديدي پرداختند که به طراحي و انتشار اولين اوراق مشارکت در سال 1373 منتهي شد. مطابق آمارهاي منتشر شده توسط بانك مركزي در فاصله سالهاي 1373 تا 1388، بیش از 31 هزار ميليارد ريال اوراق مشارکت منتشر شده است، بنابراین دولت جمهوري اسلامي ايران در سال 1373 (1994) برای نخستين بار در جهان جهت تامين مالي طرحهاي عمراني اقدام به انتشار اوراق بهادار مشارکت منطبق با قوانين اسلامي نموده است.
از طرفی طی سالهای اخیر، صکوک به عنوان یکی از ابزارهای نوینی که در بازارهای مالی جهان و بر اساس اصول اسلامی طراحی و ارائه شده است، نقش قابل توجهی در تأمین مالی طرحها و نهادهای مختلف خصوصا در کشورهای اسلامی ایفا کرده است. در یک تعریف کلی صکوک روش تامین مالی مبتنی بر اصول اسلامی و نوعی قرضگرفتن مبتنی بر دارایی است. بر اساس تقسيم بندي سازمان حسابداري و حسابرسي نهادهاي مالي اسلامي (AAOIFI) در حال حاضر 14 نوع صكوك (بر پايه نوع عقود) طراحی شده است كه عبارتند از:
صكوك اجاره، سلم، استصناع، مرابحه، مشاركت، مضاربه، مزارعه، مساقات، مغارسه، حقالامتياز و همچنين صكوك نماینده سرمایهگذاری، صکوک مالکیت داراییهایی که در آینده ساخته میشود، صکوک مالکیت منافع داراییهای موجود و صکوک مالکیت منافع داراییهایی که در آینده ساخته میشود.
با بسط تعریف صکوک به کلیه اوراق منطبق بر شریعت اسلام میتوان ایران را اولین کشور منتشر کننده صکوک دانست، گرچه ساختار و ارکان استاندارد امروز انتشار صکوک با ساختار اوراق مشارکت منتشر شده در سال 1373 اندکی متفاوت است. کمیته فقهی سازمان بورس اوراق بهادار در اواسط مرداد ماه سال 1386 مجوز 8 نوع صکوک اجاره بر اساس فقه اسلامی و شیعی را صادر کرد و سازمان بورس مدل عملیاتی این ابزارها را طراحی و به شورای عالی بورس اوراق بهادار پیشنهاد نمود و به این ترتیب صکوک مرابحه، صکوک رهنی، صکوک جعاله، صکوک استصناع، صکوک مضاربه، صکوک مزارعه و صکوک مساقات به تصویب این شورا رسید. باید توجه کرد که هر كدام از اين صكوك خود داراي انواعي است كه نظر كميته فقهي براي بكارگيري آنها در اكثر موارد مثبت ميباشد، به طوري كه در مورد صكوك اجاره 4 نوع آن مجاز دانسته شده است که شامل: اوراق اجاره به منظور تامین مالی تهیه دارایی، اوراق اجاره به منظور تامین نقدینگی، اوراق اجاره جهت تشکیل سرمایه شرکتهای لیزینگ و اوراق اجاره به منظور تبدیل داراییهای اجارهای به اوراق بهادار.
در مجموع می توان گفت شهرداری های کشور با توجه به قانون پنجم توسعه، مجاز به انتشار اوراق مشارکت برای تأمین مالی طرح های خود می باشند. از این رو در حاشیه چهارمین «همایش مالیه شهرداری، مشکلات و راهکارها» کارگاهی یک روزه به منظور آشنایی مدیران و کارشناسان شهرداری های کشور با فرایندها و الزمات اجرایی انتشار اوراق مشارکت طراحی شده است. آنچه مسلم است استفاده از پتانسیل های این اوراق به روند رو به رشد توسعه شهرهای کشور شتاب بیشتری خواهد بخشید.
سرفصل مطالب
بخش اول
1- کلیات نظام تامين مالي
2- جایگاه اوراق مشارکت در نظام تأمین مالی کشور و برنامه پنجم توسعه
3- مزايا و معايب انتشار اوراق مشاركت
4- قانون انتشار اوراق مشاركت و آيين نامه اجرايي انتشار آن برای شهرداریها
5- الزامات قانونی و ارکان لازم جهت انتشار اوراق مشارکت شهرداریها
6- مراحل و فرایندهای اجرایی انتشار ارواق مشارکت شهرداریها
7- نمونه کاوی و آسیب شناسی الگوهای موفق انتشار اوراق مشارکت شهرداریهای کشور
بخش دوم
1- معرفی صکوک: اصول، مبانی و ساختارها
2- معرفی و تبیین چشمانداز صنعت صکوک در ایران و جهان و مقایسه آنها
3- تشریح مکانیزمهای حسابداری و حسابرسی اوراق صکوک برای شهرداریها
4- تبیین قوانین و مقررات و آییننامههای حقوقی صکوک برای شهرداریها
5- رویه ها، مراحل و الزامات انتشار صکوک برای شهرداریها
|
